INSPIRATIE

Oude woorden - nieuw verstaan…

‘Hoe leit dit Kindeke hier in de kou, ziet eens hoe alle zijn ledekens beven, ziet eens hoe dat het weent en krijt van rouw…’  ‘Stille nacht, heilige nacht, alles slaapt, sluimert zacht: eenzaam waakt het hoogheilige paar, ’t lief’lijk Kindje met goud in het haar sluimert in hemelse rust.’

En, enig idee waarover dit gaat? Het zijn coupletten van oude kerstliederen. Oud als ze zijn, klinken ze vertrouwd; elk jaar weer zingen we ze. Nee, ’t is geen taal van sms of twitter (ik ben benieuwd hoe in die moderne taal een kerstcouplet klinkt?). Zelf ben ik wel blij dat naast alle snelle taal anno nu er oude taal is; soms moet je zelfs wat gissen wat de woorden betekenen. Of het ooit gangbaar Nederlands geweest is, ik weet het niet. Het kan best zijn dat heel wat kerstliederen altijd iets mysterieus hebben gehad. Zingen over het wonder, over een geheimzinnig voorval, kan nu eenmaal niet in heldere woorden, in klare taal...

‘Gij zijt ons doorgegeven, een naam, een oud verhaal…’ Voor mij is het meest bijzondere van het geboorteverhaal van Jezus, daar wat achteraf in het bomvolle Bethlehem, niet hoe het nu precies zit tussen Maria, Jozef en God? Niet of er echt een volkstelling was? Of er wel een ezel bij was of een os of allebei? Zelfs niet wat de herders nu precies zagen opdoemen in die nacht? En wat ze ervan begrepen? Dat van die éne engel en dat hele koor, dat van dat hemelse licht, nee… En die herders, mensen-van-niks, hadden die wel ‘feestschalmeien’, zoals weer een ander lied zingt? Wie erop inzoomt, krijgt misschien een iets scherper plaatje, maar veel helderder wordt het niet. Taal van toen, onverstaanbare woorden, toch zo sprékend…

Wie is de tolk? Ja, daar ligt naar mijn gevoel de sleutel: ‘Het is geboren het Goddelijk Kind’. Het ís; niet ‘het was’ of ‘het werd’, niet zomaar verleden tijd. God met ons schrijft geschiedenis: ‘uw woorden uitgeschreven in iedere mensentaal’.  Dat is geen bericht voor een zo hoog mogelijke oplage en verspreiding, zo van: weet je ’t al, ooit, toen, daar…Het is alsof er een grote spiegel staat achter de kribbe: dit Kind wordt weerspiegeld door alle tijden! Zie ik het goed: zie ik mezelf daar staan, bij de os? Knielen tussen de herders? En jou, ja, en u ook, kijk toch! ‘Ook wij uitverkoren mogen U begroeten… Emmanuël, wij komen tezamen…’ ‘Nú syt wellecome…’Ja, toen gebeurde het, vaag en mysterieus; kom maar een stap dichterbij, zo lijkt het Kerstkind met zijn (al) gespreide armen te wenken, ook ieder van ons. Was het alleen ‘toen’, het zou stilstand zijn, even een station, een halte in de tijd, de lieve God daarna voorgoed vervaagd, verdwenen. Kerstmis is, hoe zeg je dat anno nu, ‘een 3d-film avant la lettre’: het uitklapboek, het instapverhaal waar je zelf in op gaat en meegaat, maak het nu waar. Of je blijft outsider, buitenstaander, toeschouwer en dan blijft het verhaal voor je gesloten, dan blijft het zoiets als ‘leuk, God met hen…’ Vurig geloof ik in deze mysteriekracht die op vleugels van engelenzang en door bewogen mensen die in beweging komen letterlijk aan het licht komt. Dankbaar om wie ons voorgingen, Maria voorop, vraagt het kerstgetuigenis, deze goddelijk-blije boodschap, om erin mee te gaan: Kind ons geboren, God onbedwingbaar, lieve Vrede!

Weer wordt het Kerstfeest: maak het zalig, elke dag!

Jos van Os

De Japanse steenhouwer… (naar Multatuli)

Er was eens een man die met een grote beitel stenen kapte uit de harde rotsen. Dat was zwaar werk. En hij verdiende er maar weinig mee, ook al werkte hij dag en nacht. Hij was helemaal niet tevreden. Hij zuchtte: ‘Was ik maar rijk, dan kon ik rijden in een dure auto met chauffeur’. Nauwelijks had hij dat gezegd, of er kwam een engel uit de hemel die sprak: ‘Je zult zijn, zoals je gewenst hebt’. En hij was rijk en had een dure auto met chauffeur.

Toen kwam de koning van het land voorbij in een gouden koets met prachtige paarden ervoor. De rijke man werd jaloers omdat hij geen gouden koets en geen paarden had. ‘Ik wou dat ik een koning was,’ zuchtte hij. En weer kwam de engel uit de hemel die sprak: ‘Je zult zijn, zoals je gewenst hebt’. En hij was koning en hij reed in de gouden koets met paarden ervoor.

Maar toen scheen de zon fel, zo fel dat het pijn deed aan zijn ogen. En de koning werd kwaad omdat de zon sterker was dan hij en hij riep: ‘Ik wou dat ik de zon was’. En weer kwam de engel die zei: ‘Je zult zijn, zoals je gewenst hebt’. En hij wás de zon, en hij scheen nog feller als vroeger - recht in het gezicht van koningen.

Maar toen ging er een wolk voor staan en de zonnestralen kaatsten terug op de wolk. En de zon werd jaloers op de wolk. ‘Was ik maar een wolk’, dacht hij. En nauwelijks had hij dat gedacht of de engel kwam en zei: ‘Je zult zijn, zoals je gewenst hebt’. En nu was hij een wolk en hij ging tussen de zon en de aarde staan. En de wolk liet grote regendruppels op de aarde vallen, zodat de rivieren overstroomden. Alles werd meegesleurd en verwoest door het water.

Maar de regenwolk kon niets beginnen tegen een grote rots. Die stond daar stevig en pal en week geen centimeter, hoe hard de regen er ook tegen aan kletterde. Toen werd de wolk kwaad. ‘Die rots is machtiger dan ik’, zei hij, ‘ik wou dat ik die rots was’. En de engel kwam en zei: ‘Je zult zijn, zoals je gewenst hebt’. En hij wás een rots. En hij blééf staan, wat er ook gebeurde, als een rots in de branding.

Maar toen kwam er een man met een houweel en een beitel en een hamer. En die kapte stenen uit de rots. ‘Wat is dat nu?’ zei de rots, ‘die man is sterker en machtiger dan ik. Ik wou dat ik die man was’. En de engel kwam en zei: ‘Je zult zijn, zoals je gewenst hebt’. En hij wás steenhouwer. Hij kapte met zijn beitel stenen uit de harde rots; het was zwaar werk en hij verdiende niet veel. Maar hij was tevreden…